De wintertijd gaat in: klok vanacht een uur terug
GOOI- EN VECHTSTREEK - In de nacht van zaterdag
op zondag gaat de klok om 03.00 uur een uur terug naar 02.00 uur. De wintertijd
gaat in. En dat betekent voor de meeste mensen een uurtje extra slaap. Volgens
slaapwetenschappers is dat niet alleen prettig: de wintertijd past ook veel
beter bij onze biologische klok dan de zomertijd. Maar waarom verzetten we de
klok eigenlijk nog en hoe kom je zo snel mogelijk in het nieuwe ritme?
Het verzetten van de klok is een erfenis van de
oorlog. Het Duitse Keizerrijk voerde op 30 april 1916 als eerste de zomertijd
in om kolen te besparen voor de oorlogsindustrie. Nederland was neutraal, maar
volgde een dag later. Engeland deed het pas drie weken later.
Tussen de wereldoorlogen bleef Nederland de klok
verzetten. Tijdens de Duitse bezetting moest Nederland overgaan op de Duitse
tijd en gold van 1940 tot en met 1942 zelfs het hele jaar door zomertijd. Na de
bevrijding was het voorbij: van 1946 tot en met 1976 werd de klok in Nederland
helemaal niet verzet.
De oliecrisis van 1973 bracht de zomertijd met een jaar terug.
Energie besparen werd ineens belangrijk, en wie 's avonds langer licht heeft,
kan de lampen later aandoen. In 1977 ging Nederland samen met België en
Luxemburg weer over op zomertijd. Vanaf 1996 is de tijd in heel de EU gelijk en
gaat de klok op de laatste zondag van oktober weer een uur terug.
Discussie in Brussel
Het argument voor energiebesparing stelt
inmiddels weinig meer voor. Met zuinige ledlampen maakt het voor het
stroomverbruik nauwelijks nog uit of het licht een uur eerder of later aangaat.
De zomertijd dan maar afschaffen? Daar discussieert
men al jaren over. In 2018 deed de Europese Commissie een onderzoek waarop 4,6
miljoen mensen reageerden; 84 procent wilde af van het halfjaarlijkse
klokverzetten. Een jaar later stemde het Europees Parlement voor afschaffing
vanaf 2021.
Draaien aan de wijzers
Toch draaien we nog steeds aan de wijzers. De Europese
lidstaten zijn het onderling nooit eens geworden over de vraag welke tijd ze permanent moet aanhouden: altijd zomertijd of altijd wintertijd. Zuid-Europese
landen willen iets anders dan Noord-Europese landen. Daarna verdrongen corona,
de oorlog in Oekraïne en de energiecrisis het onderwerp van de agenda. Vorig
jaar bracht de Spaanse premier Pedro Sánchez het opnieuw op tafel, maar er is nog
altijd geen besluit. Voorlopig blijft alles bij het oude: op 28 maart 2027 gaat
de klok weer een uur vooruit.
Klok gaat één uur terug|
Wintertijd
De wintertijd is eigenlijk geen 'wintertijd',
maar de standaardtijd. Die naam bestaat pas sinds de zomertijd is ingevoerd. En
die standaardtijd sluit veel beter aan bij de stand van de zon boven Nederland
dan de zomertijd.
Dat is belangrijk, want onze biologische klok wordt
vooral bepaald door licht en dan vooral door ochtendlicht. Licht in de ochtend
remt de aanmaak van het slaaphormoon melatonine en zet het lichaam in de
'dagstand'. Met de wintertijd wordt het 's ochtends weer eerder licht, zodat
meer mensen op weg naar school of werk meer daglicht meekrijgen.
Biologische tijd
In de zomertijd loopt onze sociale tijd juist een
uur voor op de interne klok. Volgens chronobioloog Roelof Hut van de
Rijksuniversiteit Groningen ontstaat daardoor een conflict tussen sociale en
biologische tijd: we gaan later slapen, maar de wekker gaat even vroeg. Veel
slaapwetenschappers en de Hersenstichting pleiten daarom voor een permanente
wintertijd.
Er is ook een keerzijde. Het wordt 's avonds een
uur eerder donker, en rond de kortste dag gaat de zon al rond half vijf onder.
Wie na het werk nog wil sporten of wandelen, doet dat de komende maanden in het
donker.
Snel in het nieuwe ritme
Meestal is het lichaam binnen een paar dagen
gewend. Wie het sneller wil, kan een paar dingen doen:
- Zoek
ochtendlicht op. Ga binnen een uur na het opstaan minstens 10
tot 20 minuten naar buiten. Een ochtendwandeling of een kop koffie bij het
raam helpt de biologische klok het snelst bij te stellen.
- Houd je
vaste tijden aan. Sta zondag en maandag op je gewone tijd op
en ga op je gewone tijd naar bed, ook als je nog niet moe bent. Uren
uitslapen in het weekend maakt het juist moeilijker.
- Ochtendmensen:
rek de avond een beetje op. Blijf een kwartier tot een half uur later
op en zoek 's avonds juist wat licht op. Zo schuift je klok mee.
- Kinderen
in kleine stapjes. Jonge kinderen worden vaak een uur te vroeg
wakker. Schuif bedtijd, eten en opstaan in een paar dagen met een kwartier
per keer op, in plaats van in één keer met een heel uur.
- Let op
cafeïne. Koffie werkt langer door dan veel mensen
denken. Drink liever geen koffie of cola meer in de zes uur voor bedtijd.
Verzet
alle klokken. Controleer zondag de wekker, de oven, de
magnetron en de auto, zodat je maandag niet voor verrassingen staat.
De meeste telefoons, computers en andere
apparaten met internet springen vanzelf naar de nieuwe tijd. De klok in de
auto, de oven of de magnetron en de analoge wekker op het nachtkastje moet je
meestal zelf zondag controleren. Wie dat vergeet, staat maandagochtend een uur
te vroeg bij de bushalte of is een uur te vroeg op het werk.
