Jan Peter van Herk bij zijn Black Angus-koeien
WIJDEMEREN / HILVERSUM - De nieuwe stikstofplannen van het kabinet kunnen voor boeren in Wijdemeren en Hilversum mogelijke gevolgen hebben. Vooral voor boerenbedrijven die binnen 500 meter van de natuurgebieden de Oostelijke Vechtplassen en het Naardermeer liggen, gaan strengere regels gelden. Boeren zijn sceptisch over de nieuwe plannen en maken zich zorgen dat het weer tot veel onzekerheid zal leiden.
Het kabinet legde enkele weken geleden een nieuw stikstofplan op tafel. Zo mogen boeren nog maar 2,6 koeien per hectare houden. Ook komen er rond Natura 2000-gebieden zogenaamde 'bufferzones': stroken van 500 of 1000 meter breed waar strengere stikstofregels gelden. In die zones moeten boeren nog eens 20 procent minder stikstof uitstoten bovenop de norm die landelijk zal gelden.
Het kabinet kiest voor ruimere bufferzones dan in voorgaande plannen. Zo kunnen de zwaardere maatregelen over meer bedrijven verdeeld worden, is het idee. Om de boeren te compenseren en de doelen te halen, trekt het kabinet 20 miljard euro uit.
's Gravelandsevaartweg met rechts natuurgebied de Oostelijke Vechtplassen|
Het overgrote deel van de Gemeente Wijdemeren grenst aan de Oostelijke Vechtplassen, een Natura 2000-gebied. Deze plassen staan in de nieuwe plannen aangemerkt als bufferzonegebied. Voor boeren in deze gemeente kan dat betekenen dat ze geraakt gaan worden door de nieuwe aanpak. Ook voor boeren die dicht bij het Naardermeer zitten, ook een Natura 2000-gebied, kunnen de nieuwe maatregelen gevolgen hebben.
Minder koeien
“Op een gegeven moment is het einde een beetje zoek”, zegt veehouder Jan Peter van Herk uit Loosdrecht. “Als die plannen doorgaan, gaat dat betekenen dat ik minder dieren kan houden. Er is hier geen grond in de buurt om erbij te kopen. Alleen als andere boeren hun hoofd niet boven water kunnen houden door de nieuwe regels, biedt dat kansen.”
Hij houdt op zijn boerderij een kudde van 95 Black Angus-koeien. Zijn ouders, die een melkveehouderij hadden op dezelfde plek, hadden hun melkvee al verkocht voordat hij het van ze overnam: “Toen was toch het hart uit het bedrijf”, vertelt de veehouder. Dat wilde hij terugbrengen en hij kwam uit op het houden van Black Angus-koeien. “Het is een makkelijkere manier van boeren, want we houden ze voor het vlees, dus we hoeven ze niet te melken.” Naast het houden van de kudde runt hij een boerderijwinkel, is de boerderij een evenementenlocatie en kunnen mensen activiteiten zoals boerengolf op de locatie doen.
De kudde Black Angus-koeien van Jan Peter van Herk|
Opgave
Hoe de regels exact voor hem gaan uitpakken, weet hij nog niet zeker. Maar Van Herk is boos dat de overheid niet kijkt naar de situatie van boeren afzonderlijk: “Onze moederkoeien en kalveren blijven bij elkaar. We werken zonder kunstmest, bestrijdingsmiddelen en de koeien zijn grasgevoerd. Toch gelden voor mij straks dezelfde regels als voor iedere andere veehouder.”
Ook Cock Verweij, melkveehouder uit Nederhorst den Berg, maakt zich zorgen over de nieuwe plannen. Een kwart van zijn grond ligt volgens hem binnen de voorgestelde bufferzone. "Je gaat toch nadenken: is je bedrijf straks nog toekomstbestendig? We moeten innoveren, extensiveren én genoegen nemen met minder opbrengst van het land. Dat zijn drie grote veranderingen tegelijk en met alles gaan we erop achteruit."
Verweij vreest dat de opgave voor veel boeren nauwelijks haalbaar wordt. Ook zet hij vraagtekens bij het effect van de maatregelen. "Ik vraag me af of dit de natuur daadwerkelijk gaat verbeteren. Als overheid moet je maatregelen nemen waarvan je zeker weet dat ze werken. Dat bewijs zie ik nu onvoldoende."
Compensatie
Het kabinet trekt flink de portemonnee om boeren te compenseren die geraakt worden door de nieuwe maatregelen, maar Van Herk is sceptisch over een mogelijke handreiking van de overheid. “Elke vier jaar heb je een ander cluppie daar zitten dat het zogenaamd op gaat lossen. Als iets niet te vertrouwen is, is het de overheid. Dat is heel jammer, want daar heb je wel mee te maken.”
Het liefst blijft Van Herk doen wat hij nu doet. “We zitten al vier generaties op deze plek. De maatschappij verandert en je verandert mee als bedrijf. Dat doe je binnen de mogelijkheden die er zijn en de overheid vindt altijd overal wat van, maar een bepaald stukje vrijheid is wel belangrijk voor ondernemers.”
Duidelijkheid
Harm Jansen is melkveehouder en boert in Hilversum, net over de grens met Wijdemeren. Een deel van zijn percelen bevindt zich in de voorgenomen bufferzone rondom het Naardermeer.
De nieuwe koeiennorm zal hem waarschijnlijk niet direct raken, want daar zit hij ruim onder. Wel maakt hij zich zorgen over de strengere stikstofnorm in bufferzones. “Vanaf wanneer gaan ze dat rekenen? Nemen ze alle maatregelen die je al hebt genomen daar in mee?” Nu pacht Jansen een groot deel van zijn land van de provincie, maar hij vreest dat door de nieuwe regels de provincie ervoor kan kiezen land aan bijvoorbeeld natuurorganisaties te pachten. “Als dat gebeurt, gelden er voor mij ineens weer andere normen. Dat geeft veel onzekerheid.”
Harm Jansen bij zijn koeien|
Afschalen
Jansen zag de bui al hangen en nam de afgelopen jaren zelf al maatregelen. Hij schaalde af van 170 melk- en kalfkoeien naar 117. Ook verminderde hij het gebruik van kunstmest en drijfmest. “Als we zo groot waren gebleven, hadden we mest moeten afvoeren; dat vond ik zonde. Daarom hebben we ervoor gekozen af te schalen en ondertussen aan verbreding te doen: we hebben een zorgboerderij, een restaurant en een kinderboerderij.”
Het melkveebedrijf van de familie Jansen|
Jansen is bang dat de nieuwe regels boeren alsnog niet de duidelijkheid geven waaraan, na de afgelopen jaren, zo’n grote behoefte is: “Wat als de natuur niet herstelt zoals zou moeten? Dan zijn wij weer als eerste de pineut. Als er nou gewoon een eindpunt komt. Dat ze zeggen: als jullie dit doen, dan is het goed. Ik ben nooit bang voor veranderingen. Alleen het moet wel een doel hebben. Dat we iets kunnen bereiken en niet dat je eigenlijk op je klompen aanvoelt dat het weer niet genoeg is.”
Reactie lokale politiek
"Nu dreigt vrijwel heel Wijdemeren binnen de nieuwe 500-meterzonering te vallen”, zegt Stijn Visée, lijsttrekker voor de BBB in Wijdemeren. “Dat heeft gigantische gevolgen voor onze regio.” Hij noemt de nieuwe regels onrechtvaardig, omdat boerenbedrijven nu op slot worden gezet. "Ze moeten krimpen of stoppen, terwijl de vergunningverlening tegelijkertijd potdicht blijft."
"Dit heeft gigantische gevolgen voor onze regio"
Margriet Rademaker, fractievoorzitter van De Lokale Partij in Wijdemeren, heeft ook moeite met de nieuwe plannen. “Het is weer een generaliserende aanpak en daar zijn wij gewoon niet van. Wat wij daar bijzonder ergerlijk aan vinden, is dat dit verkocht wordt als daadkrachtig beleid, maar dit is gewoon weer de korte klap. Op die manier kan je niet met je inwoners omgaan. We hopen ook echt dat de provincie zich heel erg gaat inspannen en gaat zeggen: dit kan niet, dit is maatwerk.”
"Dit is gewoon weer de korte klap"
Rademaker snapt het wantrouwen van de boeren richting de overheid: “Logisch dat mensen zeggen: eerst zien, dan geloven dat die compensatie en vergunningen er komen.” Ze had liever gezien dat boeren vooraf meer betrokken waren bij de plannen. “Dan gaan mensen alsnog te horen krijgen dat sommige dingen niet kunnen. Maar als mensen vanaf het begin aan tafel hebben gezeten, is de bereidwilligheid er ook om naar oplossingen toe te werken.”
Van het slot af
Stan Poels, fractievoorzitter van Pro Wijdemeren, zegt dat Pro voorstander is van de nieuwe stikstofmaatregelen. “Het gaat slecht met onze natuur, de biodiversiteit is sterk afgenomen en de hoeveelheid stikstof dient daarom verlaagd te worden. Niet alleen in de landbouw, maar ook in het verkeer en de industrie. Ook omdat we dan weer vergunningen kunnen verlenen voor woningbouw, andere bouwwerken en infrastructurele maatregelen. Van het slot af dus.”
"Er dient een nieuw en goed evenwicht te komen tussen natuur, boeren en de bouw"
Toch ziet Poels in dat de aanwijzing van de bufferzone grote impact zal hebben op de boerenbedrijven. Hij benadrukt dat boeren in de regio belangrijk zijn bij het beheer van het landschap en hoopt dat dat blijft. “We hopen dat de nieuwe plannen een basis gaan vormen voor een duurzame vorm van landbouw waarin weer duidelijkheid ontstaat voor alle betrokkenen. Die onduidelijkheid de afgelopen jaren was erg vervelend, met name voor de agrarische sector zelf. Er dient een nieuw en goed evenwicht te komen tussen natuur, boeren en de bouw.”
Rol voor de provincie
De provinciale fractie van de BBB vroeg de provincie in een statement om uitzonderingen te maken op de maatregelen uit het nieuwe landelijke regelpakket. Zo wil de partij vasthouden aan de bestaande Noord-Hollandse aanpak met kleinere bufferzones van 250 meter, in plaats van de landelijke voorstellen. Alleen als de natuur echt zwaar overbelast is door stikstof, kunnen die zones groter worden, zeggen ze.
Sijmen Mülder, fractievoorzitter van de provinciale D66-fractie, zegt de zorgen van de boeren te begrijpen en vindt het goed dat de BBB die zorgen signaleert: “Maar doen alsof alles bij het oude kan blijven, helpt boeren niet en houdt Nederland op slot. Het zou de hele provincie helpen als alle partijen verantwoordelijkheid nemen en geen paniek zaaien.”
"De provincie moet naast de ondernemer gaan staan"
Over de huidige plannen van het kabinet zegt Mülder: “Iedere boer die wil omschakelen, moet kunnen rekenen op geld, begeleiding en een realistisch toekomstplan. De provincie moet daarbij naast de ondernemer staan en zorgen dat niemand tijdens deze noodzakelijke transitie aan zijn lot wordt overgelaten. De transitie is niet verplicht; een boer kan ervoor kiezen om te stoppen of in een minder kwetsbaar gebied door te gaan. Ook daar zal de provincie een belangrijke rol spelen.”
Provincies: ruimte voor maatwerk
De voorgestelde bufferzones rond Natura 2000-gebieden zijn volgens Meije Gildemacher, woordvoerder van het Interprovinciaal Overleg (IPO), geen vaststaand gegeven. Provincies steunen de stikstofplannen, maar willen kunnen afwijken als maatwerk beter past en de natuurdoelen overeind blijven. “Als een provincie kan onderbouwen dat een andere aanpak beter past bij de lokale situatie én de natuurdoelen worden gehaald, dan moet daar volgens het IPO het gesprek over gevoerd kunnen worden."
Of dat ook geldt voor de Oostelijke Vechtplassen, is volgens Gildemacher aan de provincie Noord-Holland om te beoordelen. "Het gaat er niet om dat je ergens van afwijkt, het gaat erom dat je je doelen haalt", benadrukt hij.
