In de podcast spreekt uroloog Flip Jansen over het hoe en waarom achter blaaskanker.
REGIO - Vandaag is Wereldkankerdag: reden voor organisaties en ziekenhuizen om extra aandacht te vragen voor de ziekte. Uit cijfers van het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) blijkt dat blaaskanker gemiddeld vaak voorkomt in de regio. Tergooi MC publiceerde er deze week nog een podcast over. "Bloed in de urine is vaak het eerste en belangrijkste alarmsignaal."
De Kankeratlas laat zien dat blaaskanker in de Gooi- en Vechtstreek geen uitzondering is. Cijfers in de regio liggen rond of net onder het landelijk gemiddelde (Huizen, Laren, Hilversum). Bussum doet het daarbij het 'beste': daar wijzen de cijfers op 11 procent minder dan gemiddeld.
Desalniettemin is er reden voor goede voorlichting, aldus uroloog Flip Jansen in de Tergooi Podcast. Bij blaaskanker is het namelijk van belang dat de diagnose vroeg gebeurt, om erger te voorkomen.
Cijfers en feiten
De blaas is een ballon die uit twee lagen bestaan, legt Jansen uit: de slijmvlieslaag en de spierlaag. Blaaskanker ontstaat omdat er in de blaas iets misgaat in de celdeling, waarbij zogenoemde "mutaties" ontstaan.
In Nederland krijgen jaarlijks ongeveer 7.000 mensen de diagnose blaaskanker. Ongeveer 1.300 mensen overlijden er elk jaar aan. De ziekte komt vooral voor bij ouderen: het merendeel van de patiënten is ouder dan 65 jaar, met een duidelijke toename boven de 75 jaar. Jansen: "Hoe meer celdelingen hebben plaatsgevonden, hoe meer kans je uiteindelijk hebt dat daar toch dingen mis gaan." Blaaskanker komt bovendien drie keer vaker voor bij mannen dan bij vrouwen.
Bij Tergooi MC komen jaarlijks zo'n 800 patiënten op de polikliniek, voornamelijk voor controles. Dat aantal laat zien dat het om een ziekte gaat die langdurige begeleiding vraagt.
Oorzaken
De belangrijkste oorzaak van blaaskanker ligt voor de hand: "Als je kijkt naar de risicofactoren, is het met name roken." Bij drie á vier van de tien gediagnosticeerden blijkt dat roken de oorzaak is voor hun blaaskanker.
Maar zo simpel is het niet altijd: "Daarnaast zijn er minder bekende en minder vaak spelende risicofactoren, zoals blootstelling aan bepaalde chemische stoffen, of als iemand continu blaasontstekingen heeft, of eerder bestraald is geweest in dat gebied." Er is ook nog een hele kleine groep waarbij blaaskanker genetisch bepaald is.
Soorten blaaskanker
Blaaskanker valt ruwweg te verdelen in twee soorten: kanker die ontstaat in de slijmvlieslaag ("een oppervlakkige vorm") en kanker die van daaruit in de spieren gaat groeien ("spierinvasief").
De laatste is het meest agressief en kan dodelijk zijn. "Een gevaarlijke vorm van kanker die goed behandeld moet worden om te voorkomen dat dat zich gaat verspreiden door het lichaam."
Klachten en onderzoek
De meest voorkomende klacht is bloed in de urine, vaak zichtbaar na inspanning. Jansen benadrukt dat mensen dan niet moeten afwachten. "Neem direct contact op met de huisarts."
Na verwijzing komt een patiënt bij de uroloog terecht. Daar wordt met een dunne, flexibele camera via de plasbuis in de blaas gekeken. Dat klinkt ingrijpend, maar volgens Jansen valt de pijn mee en is narcose niet nodig. Een scan kan aanvullend worden gebruikt, maar is minder nauwkeurig. "Je wilt afwijkingen zo klein mogelijk ontdekken."
Wordt er iets gevonden, dan wordt de afwijking meestal binnen enkele weken operatief verwijderd. De uitslag van het weefselonderzoek volgt doorgaans na ongeveer tien dagen. In 70 tot 90 procent van de gevallen gaat het om een oppervlakkige vorm.
Behandelingen
Bij oppervlakkige blaaskanker keert de ziekte bij ongeveer de helft van de patiënten binnen enkele jaren terug. Dat betekent meestal opnieuw een operatie. Om de kans op terugkeer te verkleinen, kunnen blaasspoelingen worden gegeven, een vorm van lokale chemotherapie. Of dat nodig is, hangt af van factoren zoals leeftijd en andere aandoeningen.
Bij spierinvasieve blaaskanker is de behandeling ingrijpender. Een eenvoudige operatie of spoelingen zijn dan niet voldoende. Er zijn twee hoofdopties: het volledig verwijderen van de blaas via een grote operatie, of bestraling in combinatie met chemotherapie. Als de blaas wordt verwijderd, kan er een nieuwe blaas worden gemaakt van darmweefsel.
Bij deze agressieve vorm overlijdt ongeveer de helft van de patiënten binnen vijf jaar aan de ziekte.
Begeleiding
De diagnose blaaskanker is voor patiënten vaak een grote klap, aldus Jansen. Goede begeleiding is daarom essentieel. Jansen benadrukt het belang van duidelijke uitleg, ook over de kans op terugkeer van de ziekte. "Zo bereid je mensen daar toch een beetje op voor."
Genezing is helaas niet altijd mogelijk, bijvoorbeeld wanneer er uitzaaiingen optreden. In dat geval wordt gekeken naar levensverlengende behandelingen, in overleg met de oncoloog en afhankelijk van de wensen van de patiënt. "Als er bepaalde gebeurtenissen in de komende maanden spelen, waarvan iemand zegt: ja, daar wil ik heel graag bij zijn." Voor sommigen staat kwaliteit van leven juist voorop.
Voorkomen beter dan genezen
Er zijn ook dingen die mensen zelf kunnen doen om het risico op blaaskanker te verkleinen. Stoppen met roken is veruit de belangrijkste. "Wil je de kans zo klein mogelijk houden, dan is stoppen met roken essentieel. Liever nog: nooit beginnen."
De belangrijkste tip blijft echter: "Zie je bloed in de urine, twijfel niet en neem contact op met de huisarts."
Luister hier naar de podcast over blaaskanker van Tergooi MC
